Kısa cevap
Kadın işçi, İş Kanunu'nun 74. maddesine göre doğumdan önce sekiz, sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta doğum izni kullanır. Doğum izninin bitiminden sonra altı aya kadar ücretsiz izin ve belirli koşullarda kısmi süreli çalışma talep edilebilir.
Doğum izni, İş Kanunu'nun 74. maddesinde analık hâlinde çalışma ve süt izni başlığı altında düzenlenmiştir. Kadın işçiler doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaz. Doğum sonrası sürenin sekiz haftadan on altı haftaya çıkarılması 2026 yılında 7578 sayılı Kanunla yapılmıştır. Çoklu gebelik hâlinde doğumdan önceki çalıştırılmayacak süreye iki hafta eklenir. Bu süre içinde işçi çalışmadığı için ücreti yerine, koşulları varsa Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ödenir; ödeneğin koşulları ve hesabı sigorta mevzuatına göre belirlenir.
Doğum iznini izleyen dönemde işçi, talep etmesi hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. Bu izin işçinin isteğine bağlıdır ve iznin kullanıldığı süre boyunca ücret ödenmez; işçinin iş sözleşmesi devam eder. İzin talebinin işverene yazılı yapılması ve talebin tarihinin ispatlanabilmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıklar açısından önem taşır. Ücretsiz iznin sigorta primi, kıdem süresi ve diğer haklara etkisi ayrıca incelenmelidir.
Kısmi süreli çalışma, doğum sonrası izinlerin ardından işçilerin talep edebildiği bir çalışma biçimidir. Uygulamada bu hak, Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik kapsamında kullanılır. Yönetmelikte, ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120 ve sonraki doğumlarda 180 gün süre tanındığı belirtilmektedir. Kısmi süreli çalışmada çalışma süresi tam süreli emsal işçiye göre azalır ve ücret ile bölünebilir parasal haklar çalışılan süreyle orantılı ödenir; çalışma süresinin sınırı yönetmeliğin güncel metninden kontrol edilmelidir. Hakkın kullanılmasına ilişkin koşullar ve istisnalar yönetmeliğin güncel metninden kontrol edilmelidir.
Kısmi süreli çalışma talebinin en az bir ay önceden yazılı yapılması ve işçinin özlük dosyasında saklanması gerekir. Bazı iş türlerinde işverenin onayı aranabilir; ancak bu istisnaların kapsamı yönetmelikte sayıldığından somut iş yerinin durumuna göre değerlendirme yapılmalıdır. Doğum ve ebeveynlik izinlerine ilişkin düzenlemeler değişebildiğinden sürelerin güncel mevzuattan doğrulanması önerilir.
Sık yapılan hatalar arasında talebin sözlü yapılması, doğum raporunun işverene zamanında verilmemesi ve izin tarihlerinin belirsiz bırakılması sayılabilir. Uyuşmazlık hâlinde iş mahkemeleri görevlidir; zorunlu arabuluculuk gerektiren işçilik alacakları yönünden dava şartı olarak arabulucuya başvurulması gerekebilir. Doğum raporu, SGK ödeneği kayıtları, yazılı talep ve işverenin cevabı, e-posta veya mesaj yazışmaları ile puantaj kayıtları delil olarak kullanılabilir. Somut olayda hak ve süreler iş sözleşmesine ve çalışma koşullarına göre değişebilir.
İlgili mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 74; 7578 sayılı Kanun; Analık İzni veya Ücretsiz İzin Sonrası Yapılacak Kısmi Süreli Çalışmalar Hakkında Yönetmelik (RG 08.11.2016); 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
