Kısa cevap
Ticari kredilerde teminat olarak başlıca ipotek, taşınır rehni, alacağın temliki, kefalet, teminat olarak alınan çek ve senetler ile Kredi Garanti Fonu gibi kurumsal kefalet mekanizmaları kullanılır. Hangi teminatın istendiği kredinin türüne, tutarına ve borçlunun mali durumuna göre bankayla yapılan sözleşmede belirlenir.
Teminat, kredi borcunun ödenmemesi ihtimaline karşı bankaya sağlanan güvencedir. Türk hukukunda teminatlar kişisel ve ayni teminatlar olarak ikiye ayrılır. Ayni teminat, belirli bir malvarlığı değeri üzerinde bankaya öncelikli bir hak tanır; kişisel teminat ise üçüncü bir kişinin borçtan sorumlu olması sonucunu doğurur. Uygulamada banka, kredinin niteliğine göre bunları birlikte de isteyebilir.
Taşınmaz üzerinde kurulan ipotek, en yaygın ayni teminatlardan biridir. İpotek, resmî şekilde tapu müdürlüğünde yapılan işlemle kurulur ve tapu siciline tescil ile doğar. İpoteğin derecesi, birden fazla alacaklı bulunduğunda paraların paylaşımını belirler. Kredi tamamen ödendiğinde ipoteğin kaldırılması malikin talebi üzerine tapu müdürlüğü aracılığıyla sağlanır. Taşınırlar bakımından rehin genellikle zilyetliğin devriyle kurulur; ticari işlemlerde ise 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, zilyetlik devredilmeden, elektronik ortamda tutulan Rehinli Taşınır Sicili'ne kayıt yoluyla rehin kurulmasına imkân verir. Kanun kapsamında alacaklar, makineler, stoklar, hatta ticari işletme rehne konu olabilir.
Kefalet ise banka kredilerinde çok sık kullanılan kişisel teminattır. Türk Borçlar Kanunu'na göre kefaletin geçerliliği şekil şartına bağlıdır. Kefilin sorumlu olacağı azami miktarı ve kefalet tarihini kendi el yazısıyla yazması gerekir; müteselsil kefalette bu durum da el yazısıyla belirtilmelidir. Evli kişinin kefil olabilmesi için kural olarak eşinin yazılı rızası gerekir; kanun bazı istisnalar da öngörmüştür. Süresi belirsiz kefaletlerde ise kanun, kefalet sözleşmesinin belirli bir süre sonunda sona ermesine ilişkin hükümler içerir; bu süreler sözleşme türüne göre değiştiğinden somut kefalet belgesi ayrıca incelenmelidir.
Bunların dışında bankalar, teminat olarak müşteri çeki ve senetlerini de kabul edebilir ve alacağın temliki yoluyla şirketin müşterilerinden olan alacaklarını da teminata bağlayabilir. Kredi Garanti Fonu ise teminatı yetersiz olan küçük ve orta ölçekli işletmelere, bankaların kredisi için belirli oranda kefalet sağlayan bir kurumdur; başvuru bankalar aracılığıyla yapılır ve karar sürecinde bankanın kredi değerlendirmesi belirleyicidir. Kefalet oranları kredi türüne göre değişir.
Sık yapılan hatalar arasında kefalet belgesindeki el yazısı ibarelerin eksik bırakılması, sözleşmedeki azami tutar ve sürelerin dikkatle okunmaması, ipotek ve teminat kapsamı konusunda yanlış varsayımlarda bulunulması sayılabilir. Teminat sözleşmeleri, kredi sözleşmesi ve ekleri, tapu kayıtları ve bankayla yazışmalar delil niteliği taşır.
İlgili mevzuat: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 581 ve devamı (kefalet; özellikle m. 583, 584, 586, 598); 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (ipotek ve taşınır rehni hükümleri); 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
