Kısa cevap
Tahkim, tarafların uyuşmazlığın çözümünü devlet mahkemeleri yerine kendi seçtikleri hakem veya hakem kuruluna bırakmasıdır. Tahkim şartı; uyuşmazlık tahkime elverişliyse, yazılı şekilde yapılmışsa ve tarafların iradesini yansıtıyorsa geçerlidir.
Yurt içi tahkim, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 407 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu hükümler, 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu anlamında yabancılık unsuru içermeyen ve tahkim yeri Türkiye olarak belirlenen uyuşmazlıklara uygulanır. Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar ise Milletlerarası Tahkim Kanunu'na tabidir. Tahkim sözleşmesi, sözleşmenin bir şartı olarak yer alabileceği gibi ayrı bir sözleşme şeklinde de yapılabilir; ilk durumda buna tahkim şartı denir.
Tahkim sözleşmesi yazılı yapılmalıdır. Kanun, taraflarca imzalanmış yazılı bir belgenin yanı sıra mektup, faks veya elektronik ortam gibi iletişim araçlarıyla teati edilen belgeleri ve dava dilekçesinde ileri sürülen yazılı tahkim sözleşmesine cevap dilekçesinde itiraz edilmemesini de yazılı şekil şartının yerine gelmesi için yeterli sayar. Ayrıca asıl sözleşmenin geçersiz olduğu iddiası, tahkim sözleşmesine karşı tek başına ileri sürülemez.
Her uyuşmazlık tahkime götürülemez. Kanun, taşınmaz mallar üzerindeki ayni haklardan veya iki tarafın iradelerine tabi olmayan işlerden kaynaklanan uyuşmazlıkların tahkime elverişli olmadığını belirtir. Bu sınır nedeniyle, taraflarca serbestçe tasarruf edilemeyen konularda yapılan tahkim şartı geçerli olmaz. Tüketici sözleşmeleri gibi standart kalıpla yapılan sözleşmelerde ise tahkim şartı, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un haksız şartlara ilişkin hükümleri bakımından incelenir; tüketici ile ayrıca pazarlık edilmediği anlaşılan kalıp şartlar, tüketici aleyhine dengesizlik yaratıyorsa geçersiz sayılabilir.
Geçerli bir tahkim sözleşmesine rağmen mahkemede dava açılırsa, karşı taraf ilk itiraz olarak tahkim itirazında bulunabilir. Tahkim sözleşmesi hükümsüz, tesirsiz veya uygulanması imkânsız değilse mahkeme itirazı kabul eder ve davayı usulden reddeder. Bu itiraz, cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir. Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir; bu dava tahkim yerindeki görevli mahkemede, hakem kararının taraflara bildirilmesinden itibaren bir ay içinde açılır ve iptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
Sık yapılan hatalar, tahkim şartının sözleşme imzalanırken okunmadan kabul edilmesi, hakem seçimi ve tahkim yerinin belirsiz bırakılması, tahkim itirazının cevap dilekçesinde ileri sürülmemesi ve hakem kararına karşı yollara ilişkin sürelerin kaçırılmasıdır. Tahkim sözleşmesinin aslı, sözleşmenin ekleri ve taraflar arasındaki yazışmalar delil olarak önem taşır.
İlgili mevzuat: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 407, 408, 412, 413, 439; 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 5
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
