Kısa cevap
SGK prim borcu, işveren veya sigortalı için e-Devlet üzerinden ya da bağlı olunan Sosyal Güvenlik Merkezi aracılığıyla öğrenilebilir. Borç; tecil ve taksitlendirme, kanunla ilan edilen yapılandırma imkânları veya tahakkuka karşı süreli itiraz ve dava yollarıyla ele alınabilir.
Prim borcu, sigortalı çalıştıran işverenin aylık prim ve hizmet belgesi üzerinden bildirdiği ya da SGK'nın tespit ettiği primlerin süresinde ödenmemesi hâlinde doğar. Kendi adına sigortalı olanlar, yani Bağ-Kur kapsamındaki kişiler, bu primleri kendileri öder. Borç bilgisi e-Devlet Kapısı'ndaki SGK borç sorgulama ekranlarından, SGK'nın internet hizmetlerinden veya doğrudan Sosyal Güvenlik Merkezi'nden öğrenilebilir. İşverenler bakımından borç dökümü; asıl prim, gecikme cezası ve gecikme zammı ile idari para cezası kalemlerini ayrı ayrı gösterir. Dökümün dikkatle incelenmesi, yanlış bildirim veya mükerrer kayıt gibi hataların fark edilmesini sağlar.
Kuruma olan borçların takibi ve tahsili, 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükmü uyarınca 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre yürütülür. Süresinde ödenmeyen borç için ödeme emri düzenlenir ve tebliğ edilir. Ödeme emrine karşı, kanunda öngörülen kısa süre içinde yetkili mahkemede, borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı gibi sınırlı nedenlere dayanılarak itiraz edilebilir. Bu sürenin kaçırılması, borcun kesinleşmesi ve haciz gibi cebri icra işlemlerinin başlaması sonucunu doğurabilir.
Yanlış tahakkuk veya hatalı prim bildirimi iddiasında ise önce ilgili SGK ünitesine yazılı itiraz yapılır. İtirazın tebliğ tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde yapılması gerekir; itiraz Kurum tarafından karara bağlanır ve reddi hâlinde yargı yoluna, süresi içinde iş mahkemesinde dava açılarak başvurulabilir. Dava açılması kendiliğinden takibi durdurmaz; tedbir talebi gündeme gelebilir. SGK alacaklarında zamanaşımı süresi de itiraz nedenlerinden biri olabilir.
Borcu ödeyemeyen borçlular için 6183 sayılı Kanun'daki tecil ve taksitlendirme hükümleri ile zaman zaman kanunla çıkarılan yapılandırma düzenlemeleri söz konusudur. Yapılandırma kanunları genellikle belirli bir tarihe kadar doğmuş borçları kapsar, gecikme zammı ve faiz bakımından indirim getirebilir, başvuru süresi ve taksit planını ayrıca düzenler; bu koşullar her kanunda farklıdır. Bir yapılandırmanın ilk taksitinin veya sonraki taksitlerinin ödenmemesi, yapılandırmanın bozulmasına yol açabilir. Dolayısıyla yürürlükteki düzenleme, başvuru tarihleri ve kapsam mutlaka SGK'nın güncel duyurularından kontrol edilmelidir.
Sık yapılan hatalar arasında tebliğ edilen ödeme emrinin ve itiraz süresinin takip edilmemesi, borç dökümünü kontrol etmeden ödeme yapılması ve yapılandırma taksitlerinin aksatılmasıdır. Tebligat adresleri, prim belgeleri, banka dekontları ve daha önce yapılan itiraz yazışmaları delil olarak saklanmalıdır. Sigortalı adına işçilik bildirilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda ise hizmet tespiti davası gibi ayrı yollar bulunduğundan somut durum ayrıca değerlendirilmelidir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 86, 88; 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 48 (tecil ve taksitlendirme)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
