Kısa cevap
Ölüm aylığı, belirli prim şartını tamamlamış veya aylık almakta olan sigortalının ölümü hâlinde eşine, çocuklarına ve koşulları varsa ana ve babasına bağlanır. Halk arasında bu aylığa dul ve yetim aylığı denir.
Ölüm aylığı, 5510 sayılı Kanun'un ölüm sigortasına ilişkin hükümleri çerçevesinde, sigortalının ölümü hâlinde geride kalanlara sağlanan bir gelirdir. Ölen sigortalının aylığa hak kazandırması için genel olarak en az bin sekiz yüz gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması veya belirli bir süredir sigortalı olup dokuz yüz gün prim bildirilmiş olması gibi koşullar aranır. Sigortalı zaten yaşlılık veya malullük aylığı alıyorsa ayrı bir prim şartı aranmadan hak sahiplerine aylık bağlanabilir.
Hak sahipleri, ölen sigortalının ölüm tarihinde geçerli bir evlilik ilişkisi içinde bulunduğu eşi, çocukları ve şartları taşıyorsa ana ve babasıdır. Eş için ölüm tarihinde resmî evliliğin bulunması aranır. Çocuklar bakımından bekâr olma, sigortalı olarak çalışmama ve yaş sınırı koşulları vardır; genel olarak on sekiz yaşına kadar, ortaöğrenim görüyorlarsa yirmi yaşına, yükseköğrenim görüyorlarsa yirmi beş yaşına kadar aylık alabilirler. Çalışma gücünü kaybetmiş çocuklar bakımından yaş sınırı aranmaz. Evlenmemiş kız çocukları için de ayrı koşullar bulunur.
Aylık, hak sahipleri arasında kanundaki oranlara göre paylaştırılır. Eşe genel olarak yüzde elli, her çocuğa yüzde yirmi beş oranında aylık bağlanır; çocuğu olmayan eşe oran daha yüksektir. Ana ve babaya ise bazı şartlarla toplamda belirli bir oran ayrılır. Ana babanın aylık alabilmesi için bakım ve gelir gibi koşullar aranır. Toplam oranlar kanunda belirlenmiş sınırları aşamaz. Oranların uygulaması somut hak sahibi sayısına göre değişir.
Ölüm aylığı için sigortalının ölümünden sonra hak sahipleri tarafından yazılı başvuru yapılması gerekir. Başvuruda ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği, eş ve çocuklara ilişkin bilgiler ve gerekiyorsa öğrenci belgesi veya sağlık kurulu raporu sunulur. Aylık, başvuru şartlarını sağlayan hak sahiplerine ölüm tarihini izleyen ay başından itibaren ödenir. Hak sahipliği koşulları ortadan kalktığında, örneğin çocuk yaş sınırını aştığında veya çalışmaya başladığında aylık kesilebilir.
Sık yapılan hatalar arasında başvurunun geciktirilmesi, öğrenci belgesinin yenilenmemesi, eş veya çocuğun gelir ve sigortalılık durumundaki değişikliklerin bildirilmemesi ve iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan ölümde ayrı bir gelir hakkının bulunabileceğinin gözden kaçırılmasıdır. Kararlara karşı, iş mahkemesinde dava açılabilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kişinin somut durumu SGK kayıtlarına göre değerlendirilir. Ayrıca kanun, ölen sigortalıya ait cenaze ödeneği ve kız çocuklarına evlenme ödeneği gibi diğer yardımlar da öngörmektedir; bunların şartları ve tutarları ayrıca belirlenir. Hak sahibi olup olmadığının ve aylığın hesaplanma biçiminin netleşmesi için SGK'ya başvuru sırasında sigortalının prim gün sayısı ve hak sahiplerinin durumu bir arada incelenir.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu'nun ölüm sigortasına ilişkin hükümleri
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
