Kısa cevap
Muvazaa, tarafların gerçek amaçlarını gizleyerek başka bir işlem yapmış gibi görünmeleridir. Örneğin mirastan mal kaçırmak için satış görünümlü bağış yapılırsa mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilir.
Muvazaa, Türk Borçlar Kanunu m. 19'da yer alan gerçek ve ortak iradenin esas alınması ilkesine dayanır: bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın gerçek ve ortak iradeleri esas alınır. Görünürdeki işlem hükümsüzdür; gizlenen işlem ise şekil şartı dâhil geçerlilik koşullarını taşıyorsa geçerli olur.
En sık karşılaşılan örnek, murisin mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla yaptığı satış görünümlü devirlerdir. Gerçekte bağış olan bu işlem, mirasçıların haklarını ihlâl ediyorsa mirasçılar tapu iptal ve tescil davası açabilir. Muvazaanın ispatında tanık beyanları, banka kayıtları, tarafların ilişkisi ve satış bedelinin ödenip ödenmediği önemlidir.
Bu davada görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m. 2); taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m. 12). Yargıtay uygulamasında, mirasbırakanın muvazaalı işlemine dayanan iptal ve tescil davasının mirasçılar tarafından hak düşürücü süreye bağlı olmaksızın açılabileceği kabul edilmektedir. Tapu kütüğündeki tescile iyi niyetle dayanarak hak kazanan üçüncü kişinin kazanımı korunur (TMK m. 1023); tescilin yolsuz olduğunu bilen veya bilmesi gereken üçüncü kişi ise bu tescile dayanamaz (TMK m. 1024). Bu nedenle taşınmazın üçüncü kişiye devredilip devredilmediği önem taşır.
Saklı payı ihlâl edilen mirasçıların ayrıca tenkis davası açma imkânı vardır (TMK m. 560, 565). Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (TMK m. 571).
Dava açılırken ihtiyati tedbir talep edilerek tapu kütüğüne şerh konulması istenebilir; çekişmeli hakların korunmasına ilişkin mahkeme kararları tapu kütüğüne şerh verilebilir (TMK m. 1010). Bu tür davalarda tapu kayıtları, satış senedi, banka dekontları ve tanık beyanları önem taşır.
İlgili mevzuat: TBK m. 19; TMK m. 560, 565, 571, 1010, 1023, 1024; HMK m. 2, 12
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
