Kısa cevap
Malullük aylığı, sigortalı çalışırken çalışma gücünü büyük ölçüde yitirenlere 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan sigorta aylığıdır. Engelli aylığı ise sosyal güvencesi bulunmayan, muhtaç durumdaki engellilere 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan bir sosyal yardımdır; ikisinin şartları ve başvuru yerleri farklıdır.
Malullük aylığı, sigortalının çalışma hayatı içinde hastalık, kaza veya meslek hastalığı nedeniyle çalışma gücünün en az yüzde 60'ını, yani mesleğinde kazanma gücünü bu oranda kaybetmesi hâlinde gündeme gelir. Aranan temel koşullar, sigortalılığın başlamasından sonra malul hâle gelinmesi, en az 10 yıldır sigortalı olunması ve 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olmasıdır. Çalışma gücü kaybının derecesine, Kurum Sağlık Kurulu raporuyla karar verilir.
Başvuru, sigortalının bağlı olduğu Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya merkezine yazılı olarak yapılır. Kurum sağlık kurulu, sigortalıyı muayeneye sevk eder ve hastane raporlarını değerlendirir. Malullük durumu sürekli değilse veya iyileşme ihtimali varsa Kurum belirli aralıklarla kontrol muayenesi isteyebilir; çalışma gücünün geri kazanıldığının tespiti veya sigortalı çalışmaya başlanması hâlinde aylık kesilebilir. Aylığın tutarı kişinin prim gün sayısına, prime esas kazancına ve kayıp oranına göre değişir; tek bir standart miktar yoktur. Başvurunun reddi hâlinde, sağlık kurulu kararına ve Kurum işlemine karşı kanunda öngörülen yollar çerçevesinde iş mahkemelerinde dava açılabilir; süre ve usul için güncel mevzuata bakılmalıdır.
Engelli aylığı ise sigortalılığa dayanmaz. Bir sosyal güvenlik kurumuna tabi olmayan, sağlık kurulu raporuyla en az yüzde 40 oranında engelli olduğu belgelenen ve muhtaç olan kişilere bağlanır. Muhtaçlık, hane içindeki kişi başına düşen gelirin net asgari ücretin üçte birini geçmemesi ölçütüyle belirlenir. Başvuru, ikamet edilen yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına yapılır; vakıf gerekli gelir ve hane incelemesini yürütür. Aylık tutarları yılda iki kez güncellendiği için miktar için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı duyurularına bakılmalıdır. Başvurusu reddedilenler, ret işlemine karşı öngörülen itiraz ve yargı yollarına başvurabilir; süre ve usul için ret yazısına ve güncel mevzuata bakılmalıdır.
Sık yapılan hatalar arasında malullük aylığında prim gün sayısının ve sigortalılık süresinin önceden kontrol edilmemesi, sağlık raporlarının eksik veya eski tarihli olması, engelli aylığında ise hane gelirinin yanlış beyan edilmesi ve sigortalı çalışma ya da başka bir kurumdan aylık alınması durumunun gözden kaçırılmasıdır. Hane gelirinin değerlendirilmesinde beyanın doğruluğu önem taşır; yanlış beyan ödenen aylığın geri istenmesine yol açabilir. Raporlar, nüfus ve hane bilgileri, gelir belgeleri ve SGK hizmet dökümü delil olarak saklanmalıdır. Evde bakım aylığı gibi bakım verene yapılan ödemeler bu iki aylıktan ayrı düzenlendiğinden karıştırılmamalıdır.
İlgili mevzuat: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 25 (malullük); 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun (engelli aylığı)
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
