Kısa cevap
Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçiye; sözleşmesi işveren tarafından kanunda sayılan haklı nedenler dışında feshedilirse, kendisi kanundaki haklı nedenlerle feshederse, emeklilik aylığı veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılırsa, muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılırsa, kadın işçi evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılırsa veya ölürse (mirasçılarına) kıdem tazminatı ödenir.
Kıdem tazminatı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 120. maddesiyle yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesine göre belirlenir. Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak gerekir; kıdem, aynı işverenin bir veya farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır. İşçi her tam yıl için otuz günlük ücreti tutarında tazminata hak kazanır; bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.
İşçinin kendi isteğiyle ve haklı neden olmaksızın ayrılması hâlinde kıdem tazminatı ödenmez. İşveren, 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin (II) numaralı bendindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık hâllerine dayanarak sözleşmeyi haklı olarak feshetmişse de kıdem tazminatı doğmaz. Buna karşılık kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma, bağlı olunan kurumdan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma ve işçinin ölümü hâllerinde tazminat ödenir. Yaş dışındaki diğer koşulları (sigortalılık süresi ve prim gün sayısı) tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılan işçi de tazminata hak kazanabilir. Emeklilik nedeniyle ayrılan işçinin, aylık veya toptan ödemeye hak kazandığını ve ilgili kuruma başvurduğunu belgelemesi gerekir.
Tazminat son ücret üzerinden hesaplanır. Hesapta yalnızca çıplak ücret değil, işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen sözleşmeden veya kanundan doğan menfaatler de dikkate alınır. Kıdem tazminatının hesabında dönemsel olarak belirlenen bir tavan uygulanır; güncel tavan tutarı için ilgili dönemin resmî duyurusuna bakılmalıdır. Tazminatın zamanında ödenmemesi hâlinde, açılacak davada mevduata uygulanan en yüksek faize hükmedilir.
Kıdem tazminatı için zamanaşımı süresi, 4857 sayılı Kanun'un Ek 3. maddesi uyarınca beş yıldır. İş sözleşmesinden doğan işçilik alacakları ve tazminatlar için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3).
İlgili mevzuat: 1475 sayılı Kanun m. 14 (4857 sayılı Kanun m. 120 ile yürürlükte bırakılmıştır); 4857 sayılı İş Kanunu m. 24, 25, Ek m. 3; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
