Kısa cevap
İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepli iş davaları, konusu para alacağı veya tazminat olan ticari davalar, tüketici mahkemelerinde görülen tüketici uyuşmazlıkları, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hukukundan doğan uyuşmazlıklar ile tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan bazı uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Dava şartı, mahkemenin davayı esastan inceleyebilmesi için gerekli olan ve dava açılırken bulunması gereken şarttır. Kanunla arabuluculuk dava şartı haline getirilmiş uyuşmazlıklarda, arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa mahkeme, kural olarak davayı usulden reddeder. Bu nedenle dava açmadan önce uyuşmazlığın bu kapsama girip girmediği kontrol edilmelidir.
İş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, bireysel veya toplu iş sözleşmesinden ya da kanundan kaynaklanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı talepleri ile işe iade talepleri için arabuluculuk dava şartıdır; bu düzenleme 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nda yer alır ve 1 Ocak 2018'den itibaren uygulanmaktadır. Ticari davalarda ise 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler; uygulama 1 Ocak 2019'da başlamıştır.
Tüketici uyuşmazlıklarında 6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesi, tüketici mahkemelerinde görülecek davalarda arabuluculuğa başvurulmasını dava şartı olarak öngörür; uyuşmazlığın tüketici hakem heyetinin görev alanına girip girmediği ve parasal sınırlar ayrıca kontrol edilmelidir. 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi ise 1 Eylül 2023'ten itibaren kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk hukukundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir. Ayrıca 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 13. maddesi uyarınca tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan bazı uyuşmazlıklar da kapsama girer.
İlgili kanunlarda dava şartının uygulanmayacağı istisnai haller de yer alabilir; bu nedenle uyuşmazlığın niteliği, talep kalemleri ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir. Dava şartı arabuluculukta arabulucunun işi sonuçlandırması için kanunda kısa süreler öngörülmüştür; bu süre uyuşmazlığın türüne göre farklılaşabilir ve güncel süre ilgili kanun hükmünden kontrol edilmelidir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir.
Sık yapılan hatalar, talep kalemlerinin tamamının arabuluculuk başvurusunda yer almaması, yetkili büronun yanlış belirlenmesi ve son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesidir. Mevzuat zaman içinde değişebileceğinden uygulama güncel hüküm ve parasal sınırlara göre değerlendirilmelidir.
İlgili mevzuat: 6325 sayılı Kanun m. 18/A, 18/B; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m. 73/A; 5488 sayılı Tarım Kanunu m. 13
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
