Kısa cevap
Evlat edinme, aile mahkemesinin kararıyla gerçekleşir. Küçüğün evlat edinilebilmesi için genel olarak evlat edinenin küçüğe bir yıl bakıp eğitmiş olması, işlemin küçüğün yararına olması, evlat edinen ile edinilen arasında en az on sekiz yaş fark bulunması ve gerekli rızaların alınması aranır.
Evlat edinme, Türk Medeni Kanunu'nda soybağının kurulma yollarından biri olarak düzenlenmiştir. Evlat edinen ile evlatlık arasında mahkeme kararıyla hukuki bir bağ kurulur. Küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin temel hükümler 305 ile 312. maddeler arasında, ergin veya kısıtlıların evlat edinilmesine ilişkin hükümler ise 313. maddede yer alır. İşlem noter ya da idari yoldan değil, aile mahkemesinde açılan dava ile sonuçlanır.
Küçüğün evlat edinilmesinde kanun, küçüğün evlat edinen tarafından en az bir yıl bakılıp eğitilmiş olmasını, evlat edinmenin küçüğün yararına olmasını ve evlat edinenin diğer çocuklarının durumunun haksız biçimde olumsuz etkilenmemesini arar. Evlat edinen ile evlat edinilen arasında en az on sekiz yaş fark bulunması gerekir. Tek başına evlat edinecek kişinin otuz yaşını doldurmuş olması aranır. Evli kişiler ise kural olarak birlikte evlat edinir ve eşlerin en az beş yıldır evli olması ya da her birinin otuz yaşını doldurmuş olması gerekir. Bu şartların ayrıntılarındaki istisnalar için güncel kanun metni ve yargı uygulaması ayrıca incelenmelidir.
Rıza konusunda kural olarak küçüğün ana ve babasının rızası aranır; ayırt etme gücüne sahip küçüğün kendisinin de rızası gerekir. Ana babanın rızası için doğumdan itibaren belirli bir sürenin geçmesi şartı bulunur; ayrıntı ve istisnalar mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir. Mahkeme, evlat edinenin kişiliğini, sağlık durumunu, aile koşullarını ve çocuğa bakma yeterliliğini sosyal inceleme ve uzman raporlarıyla araştırır.
Ergin veya kısıtlı kişilerin evlat edinilmesi ise daha dar koşullara bağlıdır. Örneğin evlat edilecek kişinin bedensel ya da zihinsel engeli nedeniyle yardıma muhtaç olması ve uzun süredir bakılması, küçükken bir süre bakılıp eğitilmiş olması veya başka haklı sebeplerle uzun süredir aile halinde yaşanması gibi hâller kanunda sayılmıştır. Bu dava da aile mahkemesinde görülür.
Evlat edinme kararıyla evlatlık, evlat edinenin altsoyu hükmüne girer; soyadı ve mirasçılık gibi sonuçlar doğar, kural olarak kan bağı yoluyla yakınlık sonuçlarına benzer evlenme yasakları oluşur. Sık yapılan hatalar arasında bir yıllık bakım süresinin belgelenememesi, gerekli rızaların eksik alınması ve çocuğun fiilen bakıldığının delillendirilememesi sayılabilir. Bakım süresi için okul, sağlık, koruma ve bakım kurumu kayıtları ile tanık beyanları kullanılabilir. Somut olayda uygulanacak şartlar dosyaya göre değişebilir.
İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 305, 306, 307, 308, 313; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 4
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
