Kısa cevap
Ceza davasında ilk derece mahkemesinin kararına karşı kural olarak önce bölge adliye mahkemesine istinaf, bazı istinaf kararlarına karşı ise Yargıtay'a temyiz yoluna başvurulabilir. İstinaf başvurusu iki haftalık, temyiz başvurusu da kanunda öngörülen kısa bir süreye bağlıdır.
Ceza yargılamasında kanun yolları, kararın hukuka ve olaya uygunluğunun üst mahkemede denetlenmesini sağlar. İstinaf, ilk derece mahkemesinin kararının hem olay hem hukuk yönünden incelendiği kanun yoludur; Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 272 ve devamı maddelerinde düzenlenir. İnceleme, bölge adliye mahkemesinin ilgili ceza dairesi tarafından yapılır. Tüm kararlar istinaf edilemez; kanun bazı karar türlerini istinaf dışında tutar, bu nedenle somut kararın istinaf edilebilir olup olmadığı mevzuattan ayrıca kontrol edilmelidir.
Kanun'un 273. maddesine göre istinaf başvurusu iki hafta içinde yapılır. Sürenin başlangıcı, hükmün açıklanma biçimine ve gerekçeli kararın tebliğ tarihine göre belirlenir. Başvuru, kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılabilir; sözlü beyan tutanağa geçirilir. Anayasa Mahkemesi'nin bu maddedeki sürenin başlangıcına ilişkin iptal kararı sonrası maddenin güncel metnine bakılması önemlidir. Cumhuriyet savcısı, başvuru nedenlerini gerekçeleriyle birlikte yazılı istemde göstermelidir.
İstinaf incelemesi sonunda bölge adliye mahkemesi, başvurunun reddine, düzelterek esastan reddine, kararın kaldırılarak yeniden hüküm kurulmasına veya ilk derece mahkemesine geri gönderilmesine karar verebilir. İnceleme çoğu zaman dosya üzerinden yapılır; ancak kanunda belirtilen durumlarda duruşma açılabilir. Sanık, müdafi, katılan ve Cumhuriyet savcısı, kanunun tanıdığı kapsamda başvuru yapabilir.
Temyiz ise Yargıtay tarafından yalnızca hukuka aykırılık yönünden yapılan incelemedir. Kanun'un 291. maddesine göre temyiz istemi kanunda öngörülen süre içinde, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek ya da zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır. Temyiz dilekçesinde hukuka aykırılık nedenlerinin belirtilmesi gerekir; yalnızca kararı temyiz ettiğini söylemek yeterli olmayabilir. Süresi geçirilmiş veya gerekçesiz başvurular reddedilebilir.
Her istinaf kararı temyiz edilemez. Kanun'un 286. maddesi, bazı bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yolunun kapalı olduğunu düzenler; bu kapsamın ve istisnaların güncel metinden kontrol edilmesi gerekir. Sık yapılan hatalar sürenin başlangıç tarihinin yanlış hesaplanması, başvurunun yanlış mahkemeye yapılması ve temyiz nedenlerinin gösterilmemesidir. Tebligat evrakı, UYAP kayıtları ve karar örnekleri süre hesabı açısından önemli delillerdir. Somut olayda uygulanacak yol dosyaya göre değişebilir.
İlgili mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 272, 273, 286, 291
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
