Kısa cevap
Boşanan kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadın, eski eşin soyadını taşımakta menfaati olduğunu ve bunun eski eşe zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hâkimden bu soyadını kullanma izni isteyebilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 173. maddesi boşanma sonrası kadının soyadını düzenler. Kanuna göre boşanma kararı kesinleştiğinde kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Bu sonuç için ayrıca bir dava açılmasına gerek yoktur; karar kesinleştikten sonra nüfus kayıtlarına işlenmesi için mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirim yapılır. Kimlik, pasaport ve ehliyet gibi belgelerin yenilenmesi ise kişinin ilgili kurumlara başvurmasıyla gerçekleşir.
Kadının eski eşin soyadını kullanmaya devam edebilmesi, kanunda istisna olarak düzenlenmiştir. Bunun için iki koşul aranır. Birincisi, kadının bu soyadını taşımakta menfaatinin bulunmasıdır. Mesleki tanınmışlık, iş hayatında aynı adla bilinme ya da ortak çocuklarla aynı soyadını taşıma isteği uygulamada menfaat olarak değerlendirilebilmektedir. İkincisi, soyadının kullanılmasının eski eşe zarar vermemesidir. Bu koşullar hâkim tarafından somut olayın şartlarına göre incelenir ve sonuç dosyaya göre değişir.
İstem, aile mahkemesinden yapılır. Talebin hangi aşamada ve hangi süre içinde ileri sürülebileceği yargı uygulamasında tartışmalı olabildiğinden, mümkünse boşanma davası sırasında dile getirilmesi uygun olur. Anlaşmalı boşanmada soyadı konusu protokole yazılabilir; ancak izin verilmesi yine hâkimin değerlendirmesine bağlıdır. Sürenin kaçırılması, hakkın sonradan kullanılamamasına yol açabileceğinden, süre konusunda güncel yargı uygulamasına bakılması gerekir.
İzin verildikten sonra koşullarda önemli bir değişiklik olursa durumun yeniden değerlendirilmesi gündeme gelebilir; bunun usulü ve koşulları somut olaya ve güncel yargı uygulamasına göre belirlenir. Çocuklarla aynı soyadını taşıma isteği tek başına her zaman yeterli görülmeyebilir; çocuğun velayetinin kimde olduğu ve somut duruma göre değerlendirme yapılır.
Sık yapılan hatalardan biri, soyadı kullanma isteğini boşanma davasının sonuçlanmasını bekleyerek geciktirmektir. Delil olarak mesleki faaliyeti gösteren belgeler, meslek odası kayıtları, ticari unvanlar, ruhsatlar, yayın ve tanıtım kayıtları ile çocukların okul ve nüfus kayıtları kullanılabilir. Ayrıca evlenme sırasında kadının soyadı konusunda Anayasa Mahkemesi kararlarıyla yapılan değişiklikler bulunduğundan, evlilik içindeki soyadı kullanımına ilişkin hükümlerin güncel hâli ayrıca incelenmelidir.
İlgili mevzuat: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 173; 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun m. 4
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
