Kısa cevap
Aydınlatma, verisi işlenen kişiye bilgi verme yükümlülüğüdür. Açık rıza ise kişinin bilgilendirilmiş ve özgür iradesiyle verdiği onaydır. Her veri işleme açık rıza gerektirmez.
Aydınlatma yükümlülüğü, KVKK m. 10'da düzenlenmiştir. Veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, verilerin elde edilmesi sırasında ilgili kişilere veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliğini, verilerin hangi amaçla işleneceğini, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceğini, toplama yöntemini ve hukuki sebebini ve kişinin m. 11'de sayılan haklarını bildirmek zorundadır. Bu bilgilendirme, açık rıza alınması gerekmese de yapılmalıdır. Uygulama esasları, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ'de düzenlenmiştir.
Açık rıza ise belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür irade ile açıklanan rızadır (m. 3/1-a). Kanun, kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceğini ilke olarak belirtir (m. 5/1); ancak m. 5/2 uyarınca kanunlarda açıkça öngörülmesi, bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olması kaydıyla sözleşme taraflarına ait verilerin işlenmesinin gerekli olması, veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması, ilgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu olması ve ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla veri sorumlusunun meşru menfaatleri için zorunlu olması gibi sebeplerden birinin varlığı hâlinde açık rıza aranmaksızın veri işlenebilir. Özel nitelikli kişisel veriler bakımından ise m. 6/3'te ayrı ve sınırlı sayıda işleme şartı sayılmıştır.
Açık rıza, kişinin işlem yapılmasına yönelik olumlu bir davranışı olmalıdır. Önceden işaretlenmiş kutucuklar veya genel bir kabul metni, açık rıza sayılmayabilir. Kişinin rızasını sonradan geri alabileceği kabul edilmektedir.
İşletmelerin hangi verileri hangi hukuki sebeple işlediğini belgelemesi önemlidir.
İlgili mevzuat: KVKK m. 3, 5, 6, 10; Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
